BRITSE FEMINISTE BEATRIX CAMPBELL: ‘Net door het feminisme overbodig te verklaren, neemt de ongelijkheid toe’

Het ziet er niet goed uit voor vrouwen, zegt de Britse schrijfster Beatrix Campbell in haar manifest End of Equality. Haar ontnuchterende boodschap is dat het neoliberalisme eerder geweld en ongelijkheid promoot dan vrouwenrechten. Al is er een sprankel hoop: ‘De toekomst zal vrouwvriendelijk zijn, of ze zal niet zijn.’

Carrie IMG_5381
Beatrix Campbell

De nood aan een vrouwenbeweging is groter dan ooit, vindt Beatrix Campbell (69). Nergens ter wereld zijn vrouwen de gelijken van de man, en die ongelijkheid is volgens haar intentioneel. ‘Mannen weten maar al te goed waarom ze zich niet organiseren tot een massabeweging die ijvert om meer huishoudelijk werk te mogen doen’, lacht ze.

Een scherpe boutade, zoals je dat mag verwachten van een oudgediende van de tweede feministische golf. Beatrix Campbell stond in 1970 mee aan de wieg van de Britse vrouwenbeweging, toen vrouwen voor gelijke lonen voor gelijk werk ijverden. Ze was er ook getuige van hoe diezelfde beweging in 1979 de kop werd ingedrukt door de nieuwbakken premier Margaret Thatcher.

Als journaliste boog Campbell zich over thema’s zoals kindermisbruik. Als politica engageerde ze zich voor de Britse Green Party. Ze schreef verscheidene boeken, onder meer over de vrouwen die na de Tweede Wereldoorlog op de Conservatieve Partij stemden ‘omdat ze de doodstraf en lijfstraffen wilden behouden uit angst voor het geweld dat mannen hen aandeden’, zegt de auteur. Ook over prinses Diana, en hoe haar dood werd veroorzaakt door mannen van de sensatiepers, mannen die geen ‘nee’ aanvaarden.

Als gelijkheid en gelijkwaardigheid ooit al hebben bestaan, dan zijn ze nu overspoeld, verslagen zelfs, door het neoliberalisme

Haar ideeën over sociale ongelijkheid roepen bij velen weerstand op, maar eerder bij aanhangers van de neoliberale vrije markt dan bij mannen. In het dunne en glashelder geschreven manifest End of Equality onderstreept ze dat niet alleen vrouwen maar ook mannen slachtoffer zijn van het neoliberalisme, dat volgens haar zowel ongelijkheid als geweld genereert. Campbell: ‘Geen enkele man vraagt erom kanonnenvlees te zijn in geopolitieke vuurhaarden, of bij bendeoorlogen in getto’s? Net als vrouwen zijn ze de speelbal van het kapitalisme. Alleen is de situatie voor vrouwen eens zo dramatisch.’

End of Equality is een verontrustende titel.

Beatrix Campbell: We zijn er heilig van overtuigd dat gelijkheid min of meer verworven is, en dat het almaar beter wordt. Maar er duikt een griezelig patroon op dat het tegendeel aantoont. Van de loonkloof en de krimpende pensioenen van vrouwen tot de toename van seksueel geweld en oorlog: als gelijkheid en gelijkwaardigheid ooit al hebben bestaan, dan zijn ze nu overspoeld, verslagen zelfs, door het neoliberalisme.

Nochtans is het feminisme hip. Een jonge generatie mannen en vrouwen verheft haar stem tegen seksisme.

Campbell: Het is fantastisch dat jonge mensen van zich laten horen. En op sommige vlakken en in sommige delen van de wereld is het leven van vrouwen inderdaad verbeterd. Maar dat we traag maar zeker vooruitgaan, klopt niet. De veranderingen zijn niet duurzaam en evolueren in alle richtingen, ook in de omgekeerde.

Een voorbeeld. Het aantal uren huishoudelijk werk dat Europese mannen per jaar doen, nam in de voorbije drie decennia toe met een half uur. Per jaar doen ze dus een minuut meer inspanning. Het aantal uren dat mannen voor hun kinderen zorgen, is de voorbije drie decennia toegenomen met tien minuten. Vrouwen kunnen astronaut, arts of advocaat worden, en nog steeds zullen ze discriminatie ervaren. Zodra ze aan het werk gaan, zullen hun werkvoorwaarden afwijken van die van mannen. En als een vrouw kinderen krijgt, dan wordt die scheur een kloof.

Het aantal uren huishoudelijk werk dat Europese mannen per jaar doen, nam in de voorbije drie decennia toe met een half uur. Per jaar doen ze dus een minuut meer inspanning

De triomf van het neoliberale project is een ramp voor vrouwen, schrijft u. Waarom stelt u het neoliberalisme verantwoordelijk?

Campbell: Ik ben een kind van de welvaartsstaat. Ik ben opgegroeid met het idee dat de belangen van de meerderheid belangrijk zijn, en dat gelijkheid kon worden bekomen door politieke actie. Dat idee is stilaan vervlogen. Mensen zijn pessimistisch over politiek. Sinds de jaren tachtig valt het neoliberalisme de welvaartsstaat en de vakbonden aan. Men ziet de welvaartsstaat vandaag eerder als een probleem dan als een voordeel. Dat is catastrofaal voor vrouwen. Vandaag wordt hun leven gevormd door het neoliberale patriarchaat. Toen China in 1979 het kapitalisme omarmde, waren de mensen arm, maar mannen en vrouwen waren min of meer even arm. Tegen 1988 verdienden vrouwen er nog 87 procent van wat mannen verdienden. Vandaag is dat maar 67 procent. 

Ook in India hebben de neoliberale hervormingen van de jaren negentig niets gedaan in het voordeel van vrouwen. Integendeel, steeds vaker lezen we berichten over eremoorden, massaverkrachtingen en abortus van vrouwelijke foetussen. En die vinden niet plaats bij de armste laag van de bevolking, maar in de middenklasse. Op die manier verliest Azië vrouwen, en wordt er een nieuwe mannelijke bevolking geïnstalleerd.

U ziet ook een relatie tussen het neoliberalisme en geweld.

Campbell: De gewezen Britse premier Tony Blair promootte oorlog als ‘een manier van zakendoen’. Steeds meer gebieden zijn in een brandhaard veranderd. Er wordt gevochten om middelen, of om etnische of religieuze redenen. Plundering en verkrachting zijn de modi operandi van oorlog. 80 procent van de slachtoffers zijn vrouwen en kinderen.

Maar ook de steden glijden af naar een dystopische toestand. Er is geen doordachte stedelijke planning, de werkloosheid is hoog, overheidsdiensten worden opgedoekt… Zo krijg je de ideale voedingsbodem voor criminaliteit en bendes van hypermannelijke milities die ofwel domineren ofwel worden afgemaakt. In Rio de Janeiro en Latijns-Amerika zijn jongens en jonge mannen het grootste slachtoffer.

Vrouwen hebben geen macht, dus kiezen velen er gemakshalve voor ongelijkheid te negeren

2016 begon met de massa-aanranding in Keulen, wat heel wat mannen een feministisch geweten schopte. Toch kunnen veel mannen niet aanvaarden dat één op de drie vrouwen ooit te maken kreeg met seksueel geweld.

Campbell: Dat mannen geschokt reageerden op Keulen maakt vrouwen razend, omdat geweld tot het verwachtingspatroon van vrouwen behoort. Vrouwen weten maar al te goed dat zij ook in onze cultuur gemolesteerd en misbruikt kunnen worden. Zo is er in het Verenigd Koninkrijk een jaarlijkse kermis in Nottingham, de Goose Fair. In de volksmond staat ze bekend als het ‘rape weekend’. Toch is dat blijkbaar geen reden voor collectieve verontwaardiging.

Steeds meer vrouwen delen hun ervaringen met seksisme, in de hoop dat mannen zich ervan bewust zullen worden en hen te hulp zullen schieten.

Campbell: Maar ondanks het feit dat erover wordt gepraat, blijft men aan victim blaming doen. Nooit werden zo weinig seksuele misdaden veroordeeld en bestraft in de rechtbank. Er is een gigantische kloof tussen wat er leeft bij vrouwen en wat er op institutioneel niveau gebeurt. De straffeloosheid is enorm.

Toch houden velen vol dat het feminisme passé is. Zijn vrouwen dan blind?

Campbell: Vrouwen hebben geen macht, dus kiezen velen er gemakshalve voor ongelijkheid te negeren. Ze weten best dat ze meer huishoudelijk werk doen, dat hun man niet erg democratisch is en het vuile werk liever aan hen overlaat. Er zit zoveel diepe teleurstelling bij die vrouwen, maar ze durven er niet over te beginnen uit angst alles te verliezen. Zo nestelt die ongelijkheid zich in het persoonlijke leven. Net door het feminisme overbodig te verklaren, neemt de ongelijkheid toe.

Er zijn ook landen waar de genderkloof niet zo diep is. Kunnen we daarvan leren?

Campbell: IJsland scoort het hoogst qua gendergelijkheid, gevolgd door Scandinavië. Die samenlevingen nemen zeer duidelijke solidaire standpunten in. Dat zijn de beste maatschappijen voor vrouwen. Maar dat betekent niet dat er geen genderkloof is. De Scandinavische vrouwen zijn zich ervan bewust dat ze terrein verliezen als ze hun aandacht laten verslappen.

Feministen zijn heroïsch in hun optimisme. Ondanks alle weerstand en tegenstand blijven ze geloven dat een betere wereld voor vrouwen een haalbaar ideaal is

Uw conclusie is: de toekomst zal vrouwvriendelijk zijn, of ze zal niet zijn. Alsnog een optimistische boodschap?

Campbell: Feministen zijn heroïsch in hun optimisme. Ondanks alle weerstand en tegenstand blijven ze geloven dat een betere wereld voor vrouwen een haalbaar ideaal is, dat ze mannen tot betere gedachten kunnen overtuigen. (lacht) Men zou vrouwen niet in een economie mogen dwingen die op mannen gericht is, dat systeem moet herdacht worden. Hoe radicaal is het om te dromen van een wereld waar plaats is voor kinderen en zorg? Waar vrouwen niet worden misbruikt? Van een wereld zonder geweld? Misschien zijn dat revolutionaire vragen, maar onredelijk zijn ze zeker niet. 

Dit artikel verscheen in Knack van 25 mei 2016.