Schrijfster Pia Fraus: ‘Seks is een kunstvorm’

Ze schreef Vrijages en Meer vrijages, verhalen over erotische ontmoetingen van een naamloos hoofdpersonage. Al zet Pia Fraus de lezer meer dan eens op het verkeerde been, haar zinderende lichaamstaal produceert een uniek stemgeluid. Voor een bijlage over erotiek en literatuur in De Morgen had ik het met haar over het verschil tussen porno en erotiek, en over het fastfoodeffect van Vijf tinten grijs.

'Meer vrijages' van Pia Fraus
‘Meer vrijages’ van Pia Fraus

‘Omdat mijn hoofdpersonage springt tussen mannelijk en vrouwelijk, reageren zowel mannen als vrouwen weleens heftig op mijn werk. Als het geslacht van het personage dat ze geil vinden op het einde van het verhaal niet blijkt te zijn wat men dacht, komt er protest omdat ze tegen de grenzen van hun seksuele voorkeur aanlopen. Net dat vind ik interessant. Lezers moeten maximale ruimte krijgen om hun verlangens te projecteren. Erotica is bedoeld om de verbeelding te triggeren. De lezer moet zoveel mogelijk zelf doen, anders kan hij (of zij) net zo goed porno kijken.

‘Het verschil tussen porno en erotica zit in de uniciteit van de personages. In porno zijn mensen niet meer dan een aantal gaten, waar een aantal dingen in en uit schuiven; erotica kan even expliciet zijn, maar het seksuele object is niet inwisselbaar, het is iemand. Seks is lichaamstaal, een vorm van communicatie tussen mensen. Hoe kort of hoe lang de relatie ook duurt, de taal die ze samen creëren is uniek.

‘Het verschil tussen porno en erotica zit in de uniciteit van de personages’

‘Hoewel men vindt dat lust om de lust moet kunnen, treedt er een soort preutsheid op als je een sterk vrouwelijk personage neerzet. De afstandelijke seks van Catherine M. vindt men geen probleem, maar het vrouwelijke lustgevoel dat ik beschrijf, een vrouw die op dezelfde manier met seks omgaat als een man, dat kan blijkbaar nog steeds niet. Zelf had ik moeite om Catherine M. te lezen als iets erotisch, net omdat het zo koud en analytisch was. Vond ze dit nu eigenlijk leuk?

‘Vandaag moet erotiek choqueren, schijnen vrouwelijke eroticaschrijvers te denken. Hun voorgangers waren nochtans geëmancipeerder. Vergeleken met Histoire d’O is Vijftig tinten een conservatieve stationsroman met een beetje kinky seks erin. Vijftig tinten is de voorgescheurde designerjeans, Histoire d’O is punk. De look is er, maar de inhoud is verdwenen.

‘Sinds Vijftig tinten denkt iedereen blijkbaar dat goede seks vereist dat je je partner aan het plafond van de slaapkamer hangt. Maar die lifestyleversie van bdsm gaat voorbij aan de psychologie ervan; het resultaat moet vooral erg frustrerend zijn. Uiteraard lezen mensen erotiek omdat ze iets zoeken dat hun dagelijkse leven overstijgt. Maar het is ook charmant om net over dat dagelijkse te schrijven en daarin op zoek te gaan naar wat sexy is. Daar moeten veel mensen het uiteindelijk mee doen. Grenzen verleggen kan ook binnen een herkenbare context.’

‘Goede erotica moeten het hebben van taalvirtuositeit’

‘Goede erotica moeten het hebben van taalvirtuositeit. Het gaat erom het zo esthetisch te brengen dat de lezer bereid is het verhaal, hoe grensoverschrijdend ook, te aanvaarden. Histoire d’O, of het toch wel verregaande werk van de Amerikaanse schrijver Pat Califia, zijn zo meesterlijk geschreven dat je je laat meeslepen, ook al is het niet je ding.

‘Toch slagen de meeste literaire auteurs er vandaag niet in om een goede seksscène te schrijven. Vroeger schreven alle grote meesters erotica onder pseudoniem; die boekjes werden onder de toonbank verkocht. Door de versoepeling van de moraal kun je seks nu gewoon in je roman kwijt. De noodzaak is verdwenen, en bijna per ongeluk sneuvelde daardoor een genre.

‘Dat heeft een nefaste invloed op het seksueel ontwaken van mensen. Vroeger, toen het internet nog niet bestond, moesten we gissen, vertelden we elkaar dingen, leerden we gradueel over wat er allemaal kon. Je legde een parcours af. Vandaag zie je alles met een muisklik, maar je ontdekkingen vallen daardoor weg. Je krijgt een expliciet antwoord op een vraag, maar ook een vernauwend antwoord. Je leert niet dat seks iets is waar je in moet investeren. Een kunstvorm.’

‘Seks mag best weer wat stiekem worden’

‘Seksualiteit en naakt zijn te zichtbaar geworden, dat is dodelijk voor het verlangen. Als je alles geeft, schiet er niets meer over. Seks mag best weer wat stiekem worden. Je kunt de porno niet wegdenken, maar je kunt er wel iets tegenover stellen. Verhalen over uitgesteld genot, dat altijd groter is, of met wat romantiek, alsof elke keer een eerste keer is. Zelfs humor moet kunnen: wat zelfrelativering in bed is ook nooit slecht. Daarom heb je literaire auteurs nodig die erotiek kunnen schrijven. Zodat tieners weer kunnen leren uit de boeken die ze pikken uit de kast van hun ouders.’

Dit artikel verscheen op 18 september 2013 in De Morgen.